Uniteti në diversitet: Nata multietnike e poezisë dhe muzikës në Prishtinë

Arti, historikisht, i ka bashkuar njerëzit. Në rastet kur arti është i pranishëm, dallimet kulturore ose gjuhësore zbehen dhe ( veçanërisht) të rinjtë duket se fokusohen në emocionet e momentit, të lirë dhe stereotipet dhe frika e gjykimit. Është gjithmonë kënaqësi të jesh pjesë e momenteve të tilla. Kur konceptohen aktivitete që synojnë pajtimin dhe transformimin e konfliktit dhe është e pranishme ndonjë formë arti, e dimë që elementi magjik i mbrëmjes nuk do të mungojë.

Së fundmi ishim dëshmitarë të një nate të paharrueshme në Prishtinë. “ Nata multi-etnike e poezisë dhe muzikës” mblodhi së bashku 56 pjesëmarrës nga shqiptarët,serbët dhe romët. Duke e ditur se muzika dhe poezia veprojnë si një urë lidhëse, duke na kujtuar njerzëzimin tonë të përbashkët dhe mundësinë për të krijuar miqësi të reja, anëtarët e Rrethit të Kohezinit nga Prishtina u frymëzuan për të organizuar këtë ngjarje. Ai bashkoi interpretuesit e poezisë nga të tre komunitetet për të recituar dhe më pas u pasua nga muzika në shumë gjuhë. Rubija Režepi, Andjelija Vuçinić dhe Agon Rexhepi mahnitën të pranishmit me leximet e tyre poetike, ndërsa Jimmy Band solli një ambient festiv në Bubble.

Aktiviteti filloi me Agon Rexhepin që drejtonte diskutimin, i cili krijoi një atmosferë të këndshme miqësore. Agoni është gjithashtu një poet i botuar dhe poezia e tij solli emocione të ngrohta tek publiku duke krijuar një atmosferë tërheqëse per publikun.

Në vijim të Agonit, lexim poezish në gjuhën rome u interpretua nga Rubija Redžepi. Ndër poezitë e tjera, ajo interpretoi dhe poezinë “Mulo lacho Rom/ A Deceased Good Rom” e cila magjepsi publikun me mesazhin e saj kuptimplotë, veçanërisht frazën:

“Dhe romët( njerëzit) kërkojnë vend;

Dhe romët (njerëzit) kërkojnë një vend për të jetuar në botë- unitet”.

Më pas Andjelija Vuçiniq interpretoi poezi duke theksuar fuqinë e paqes dhe se si njerëzit mund të gjejnë paqe kudo nëse janë të gatshëm. Andjelija e mbylli performancën e saj me fjalinë:

“Paqja është këtu, paqja është atje, shiko në pasqyrë nëse je duke pyetur se ku është..”

Leximi i poezisë u pasua nga muzika e Jimmy Mustafa Band në gjuhë të ndryshme. Anëtarët e Rrethit të Kohezionit, aktivistët dhe disa të rinj shijuan këngët e mrekullueshme të grupit duke kënduar dhe kërcyer së bashku. Kjo mbrëmje përfundoi rreth mesnatës dhe na la të gjithëve me kujtime vërtet të mira. Por mbrëmbjet si kjo janë shumë më tepër se kaq: ato janë mundësi për të filluar, spontanisht biseda mes njerëzve nga komunitete të ndryshme dhe për të hapur rrugën për ndërtimin e miqësive.

Dy perspektiva: Terreni i mediave në Kosovë’ me gazetarët Daniela Tomašević dhe Urall Boshnjaku

Daniela Tomašević nga Radio Kontakt Plus dhe Urall Boshnjaku nga Mitropol ndajnë perspektivat e tyre mbi punën e mediave në Kosovë. Në videon tonë “Dy këndvështrime”, ata zhyten në kompleksitetet e raportimit në një mjedis sfidues nga dy gazetarë të shquar kosovarë.

Dy zëra, Një histori. Shikoni videon e plotë:

Bibloteka Frymuese: Fuqizimi i aktivizmit në Kosovë

Aktivizmi është rruga drejt ndryshimit. Në shumicën e rasteve, është e vetmja mënyrë për t’i dhënë zë komuniteteve të margjinalizuara, për të kërkuar llogari për çështjet që na prekin të gjithëve, për të rritur ndërgjegjësimin për çështje të rëndësishme dhe për të ndërtuar një jetë më të mirë për qytetarët pa dallim. Në Kosovë, aktivizimi është më i rëndësishëm se kurrë më parë. Në periudhën pas liberalizimit të vizave, tani kur shumë njerëz zgjedhin të largohen nga problemet sesa të punojnë për zgjidhjen e tyre, të kesh një zë që promovon të kundërtën është vendimtare.

Fuqia e narrativave ka ndikimin për të ndryshuar përceptimet e të rinjve duke dëgjuar anë të ndryshme të historive, duke kontribuar kështu në procesin e pajtimit dhe ndërtimit të paqes. Living Library e RCT, e cila u organizua në Prishtinë, ishte krijuar për të bashkuar këto dy grupe: ata që kanë histori aktivizimi për të ndarë dhe ata që duan të besojnë se ndryshimet pozitive po ndodhin.

Mysafirët tanë, Rubija Redzepi nga komuniteti Rom dhe Dimitrije Obrenovic nga komuniteti Serb, e nisën manifestimin me komentet pozitive, duke folur për hapat e tyre të parë në këtë rrugëtim. Ata vazhduan duke diskutuar fushat dhe temat e aktivizimit në të cilat fokusohen si dhe ndikimi që aktivizimi i tyre ka pasur në shoqërinë ku ata jetojnë dhe vështirësitë që kanë hasur në rrugën e tyre të aktivizmit. Rubije dhe Dimitrije theksuan se sa i rëndësishëm ishte angazhimi i tyre ne aktivizëm, të drejtat e njeriut dhe aktivitetet e ndërtimit të paqes për shoqëritë e tyre, gjë që më pas i ndihmoi ata të kontribuonin në disa mjedise të tjera duke ndarë dhe frymëzuar të rinj të tjerë.

Rubija: “Dua të ndërtoj një imazh më të mirë për njerëzit dhe jam shumë mirënjohes që kam filluar ta shoh ndryshimin përmes aktivizmit dhe avokimit tim për një shoqëri të drejtë dhe të barabartë”

Dimitrije: “Përmes aktivizmit kam takuar disa njerëz që tani punojmë për të njëjtat padrejtësi në shoqëri dhe lirisht mund të them se puna për procesin e ndërtimit të paqes ka ndikuar pozitivisht në shoqërinë ku jetoj duke filluar nga miqtë dhe familja”.

Në këtë ngjarje morën pjesë gjithsej 30 pjesëmarrës, nga të gjitha komunitetet që jetojnë në Kosovë. Diskutimi i tyre u pasua nga disa pyetje kurioze nga pjesëmarrësit, të cilët ishin shumë të motivuar dhe të frymëzuar. Ne besojmë se kjo ngjarje shërbeu si një paltformë e suksesshme për të rinjtë që të dëgjojnë histori të suksesshme aktivizmi, të shoqërohen me njëri-tjetrin dhe të dëgjojnë se si mund të arrihet dialogu dhe pajtimi ndërkulturor nëse të rinjtë marrin iniciativa dhe hapa përmes aktivizmit.

Hajde bre! Kampi dimëror në Brezovicë

Ndërtimi i raporteve miqësore mes të rinjve që janë rritur duke besuar se kjo nuk është e mundur, kërkon përpjekje të llojeve të ndryshme. Përvoja e gjatë na ka mësuar se ndryshimi fillon gjithmonë me një bisedë, por jo gjithmonë është e lehtë të vijmë deri te ndërtimi i një ambienti ku të rinjtë ndihen të sigurtë për të zhvilluar këto biseda. Mos të harrojmë se “lufta” e tyre është e dyfishtë: në njërën anë përballen me historitë që i kanë dëgjuar gjatë gjithë jetës dhe në anën tjetër me paragjykimet. Në këtë kohë, kur një numër i madh i njerëzve në Kosovë shfaqin hapur urrejtje ndër-etnike, është shumë e rëndësishme që në rastet kur duam të ndërtojmë narrativa të reja, kjo të bëhet në një ambient të ri – mundësisht larg atij ku jemi “ushqyer” me të keqen.

Përveç ambientit, një faktor tjetër i rëndësishëm është edhe qëllimi. Bisedat rrjedhin natyrshëm në momentin kur të rinjtë kanë një qëllim të përbashkët – madje miqësitë jetojnë më gjatë në këto raste. Duke pasur të gjitha këto në mendje, në kuadër të projektit ‘Reconciliation and conflict transformation’, kemi organizuar për herë të tretë kampin “HAJDE BRE” ku mblodhëm 22 të rinj nga të gjitha komunitetet, në Brezovicë, ku përveç lojërave dhe argëtimit, u trajnuan për 3 ditë me radhë për bazat e zhvillimit të faqeve të internetit.

Trajnimi u zhvillua në 3 ditë dhe studentët patën mundësi jo vetëm të njihen me teorinë e krijimit të një faqeje interneti, por edhe të zbatojnë njohuritë e marrë në mënyrë praktike. Kur filluan të punojnë në grupe, pamë një entuziazëm të madh dhe një energji rrezatuese. Të pyetur më pas se cila ka qenë pjesa e mirë e kampit, disa prej tyre e vecuan njohjen e kulturave të reja përmes punës grupore. Rezultatet e punës intensive ishin impresionuese. Por, pos kësaj, të rinjtë përmendën rëndësinë e lokacionit frymëzues, lojërat e zgjedhura dhe aktivitetet tjera të planifikuara.

1.What’s happening? Sta ima? Qa Ka? Qa ska? Një platformë online që ofron hapësirë për tregime dhe shkëmbim kulturor, duke promovuar edhe ngjarje kulturore në Kosovë (festivale, koncerte, ekspozita, etj.)

2.Vëzhgimi i Komunitetit: Zhvilloni një faqe interneti ku të rinjtë mund të raportojnë shqetësimet e sigurisë në komunitetet e tyre, të tilla si aktivitete të dyshimta, vandalizëm ose zona që kanë nevojë për përmirësim për siguri më të mirë. Kjo platformë mund të bashkëpunojë me autoritetet lokale ose grupet e vëzhgimit të lagjeve për të adresuar çështjet e raportuara.

3.Rrjeti i Sigurisë Dixhitale: Krijoni një faqe interneti ku të rinjtë mund të raportojnë shqetësimet e sigurisë në internet, si ngacmimet në internet, vjedhjet e identitetit ose përmbajtje të papërshtatshme. Kjo platformë mund të ofrojë këshilla për të qëndruar të sigurt në internet, burime për raportimin e sjelljeve abuzive dhe mbështetje për viktimat e krimeve në internet.

4.Qendra për Punësimin e të Rinjve: Krijoni një faqe interneti ku të rinjtë mund të kërkojnë punësim, mundësi. Kjo platformë mund të ofrojë burime për punëkërkuesit, udhëzime për të drejtat e punës dhe lidhje me ndihmën ligjore nëse është e nevojshme.

Kur u pyetën më vonë për pikat kryesore të kampit, disa prej tyre theksuan ekspozimin ndaj kulturave të reja përmes punës në grup. Rezultatet e punës së tyre intensive ishin mbresëlënëse. Megjithatë, përtej kësaj, të rinjtë theksuan gjithashtu rëndësinë e vendndodhjes frymëzuese, lojërave të zgjedhura me kujdes dhe aktiviteteve të tjera të planifikuara.

Ne kemi qenë dëshmitarë shumë herë se si ndryshojnë idetë dhe perceptimet e të rinjve për komunitetin fqinj pasi kalojnë kohë së bashku. Andrej, një nga pjesëmarrësit e kampit, na tha se “është shumë i kënaqur që ka fituar njohuri dhe miqësi të reja – dhe shpreson që këto miqësi të vazhdojnë”. Dëgjojmë shpesh fjali të tilla dhe besojmë se janë matësi më i madh i suksesit të këtij aktiviteti.

Ne jemi shumë të lumtur që u kemi dhënë këtyre të rinjve një aftësi që do ti ndihmojë në tregun e punës – dikujt si një element shtesë dhe dikujt tjetër ju kemi treguar sa shumë potencial ka ky profesion dhe i kemi frymëzuar për të vazhduar me mësime të reja. Në të gjitha rastet, këtë e kemi arritur përderisa kemi ndërtuar kujtime të reja dhe kemi vendosur bazën e disa miqësive të reja.

Ndërtimi i unitetit hap pas hapi: Rrethi I Kohezionit të Pejës

Cili është hapi i parë në procesin e ndërtimit të mardhëdhënieve mes njerëzve që janë rritur nën frymën e paragjykimit dhe frikës? Kjo ishte pyetja kryesore kur projektuam aktivitetet tona dhe pergjigja erdhi natyrshëm: biseda. Besuam se sikur të mund t’i bashkonim njerëzit e komuniteteve të ndryshme në Kosovë në hapësirat ku ata do të ndjehen të sigurt duke u shprehur lirshëm, paragjykimet do të shuheshin pak nga pak. Të vetëdijshëm se ky proces kërkon kohë dhe kërkon përpjekje, me mbështetjen e #USAID-it, ne filluam ndërtimin e grupeve të njerërzve, në qytete të ndryshme, të cilët takohen herë pas here për të folur për tema që përmirësojnë jetën e secilit. Duke mos u kufizuar në tema që kanë të bëjnë me përmirësimin e marrëdhënieve të ndërsjellta, por duke iu pergjigjur pyetjes së thjeshtë: “çfarë mund të bëjmë ne si qytetarë për të përmirsuar cilësinë e jetës sonë?”, ne jo vetëm që rrisim mundësitë për të krijuar lidhje, por edhe hedhim hapin e parë në iniciativa që kontribuojnë në të mirën e përgjithshme.

Me 14 Nëntor, RCT themeloi Rrethin e Kohezionit në Pejë (Rrethi i gjashtë i kohezionit në Kosovë) që ishte një ngjarje e suksesshme dhe e dobishme. Puntoria mblodhi aktivistë, punëtorë të rinj dhe qytetarë aktivë nga përkatësi të ndryshme etnike në Pejë për të diskutuar nevojat dhe sfidat e të rinjve nga Peja dhe për të planifikuar iniciativën tonë të përbashkët në periudhën e ardhshme. Gjatë këtij seminari, ne patëm mundësinë të prezantojmë punën e RCT, së bashku me objektivat dhe aktivitetet e projektit dhe të flasim për iniciativën e cila do të zhvillohet nga anëtarët për të mirën e komuniteteve të tyre.

Punëtoria u ndoq nga 14 pjesëmarrës nga të gjitha komunitetet dhe u drejtua nga Arta Musollaj, një trajnere me përvojë në fushën e sociolinguistikës dhe të drejtave të njeriut, e cila inicioi një fillim të ngrohtë dhe mikpritës të seminarit duke i inkurajuar pjesëmarrësit të prezantohen në mënyra interaktive. Pas kësaj, pjesëmarrësit patën mundësinë të dëgjojnë për rëndësinë e aktivizimit social dhe disa nga iniciativat e Rretheve të Kohezionit që ndodhën ne kuadër të punës së RCT-së në menyrë që pjesëmarrësit të kuptojnë rëndësinë e iniciativave të tilla. Më pas pjesëmarrësit patën mundësinë të diskutojnë për nevojat dhe sfidat me të cilat ballafaqohet rinia. Diskutimi u pasua me pyetje, pergjigje dhe diskutime interaktive ndërmjet pjesëmarrësve, ku secili prej tyre shprehu pikpamjet e tyre për sfidat me të cilat përballen të rinjtë dhe nevojat e tyre.

Në fund, pjesëmarrësit patën mundësinë të punojnë në grupe dhe të dalin me nje iniciativë që synon të adresojë gjithëperfshirjen dhe të bashkojë të rinjtë me prejardhje të ndryshme etnike. Në këtë pike, pjesëmarrësit filluan të japin ide të fuqishme dhe interesante në tema të ndryshme, duke filluar nga kultura, arti, tubimet shoqërore, e kështu me radhë, të cilat synonin të adresonin nevojën e afrimit të të gjitha komuniteteve në një vend, duke nxitur pajtimin.

Në fund, pjesëmarrësit patën mundësinë të punojnë në grupe dhe të dalin me një iniciativë që synon të adresojë gjithëpërfshirjen dhe të bashkojë të rinjtë me prejardhje të ndryshme etnike. Në këtë pikë, pjesëmarrësit filluan të japin ide të fuqishme dhe interesante në tema të ndryshme, duke filluar nga kultura, arti, tubimet shoqërore, e kështu me radhë, të cilat synonin të adresonin nevojën e afrimit të të gjitha komuniteteve në një vend, duke nxitur pajtimin.

Forcimi i zingjirit të së mirës: Nje storje pajtimi nga Kamenica

Ne besojmë se nuk ka asgjë më të rëndësishme se forcimi i zinxhirit të së mirës, pasi është mënyra e vetme per të arritur ne çdo cep të Kosovës. Me këtë synim, si pjesë e projektit “Pajtimi dhe Transformimi i Konflikteve”, ne nisëm një thirrje për grante të vogla në fillim të këtij viti. Këto grante ishin të destinuara për individët dhe organizatat bazë për të adresuar nevojat qe kanë të bëjnë me ndërtimin e besimit në mesin e grupeve etnike në Kosovë. Sot ndërsa jemi dëshmitarë të rezultateve përfundimtare të këtij procesi, ne nuk mund të mos ndjejmë gëzim dhe krenari në udhëtimet e individëve dhe organizatat që kanë qenë përfituese dhe kanë shërbyer si katalizatorë për ndryshime pozitive në qytetet ku ata jetojnë dhe punojnë.

OJQ ‘ProActive’ një nga përfituesit e kësaj skeme, kishte për synim të kryente aktivitete në dobi të komunitetit, duke përfshirë të gjitha komunitetet. Ata i ndanë këto aktivitete në tri pjesë.

Së pari, ata krijuan muralin “Wish for Peace” në një lokacion kyç në qytetin e Kamenicës, në mënyrë që të transformojnë një hapësirë të ‘harruar’ në një pamje tërheqëse vizualisht. I gjithë procesi u shoqërua me takime dhe buzëqeshje të përbashkëta të të rinjve nga komunitete të ndryshme që jetojnë në qytet. Puna drejt nje qëllimi të përbashkët të të rinjëve nga komunitete të ndryshme që jetojnë në qytet. Puna drejt një qëllimi të përbashkët është një nga mënyrat më të mira për të nxitur marrëdhënie pozitive dhe për të krijuar kujtime të qëndrueshme.

Së dyti, pjesëmarrësit e rinj morën pjesë në një session trajnimi për fotografinë. Ky aktivitet i dytë,i udhëhequr nga fotografi i njohur Arian Mavriqi, bëri bashkë grupin që ishte përfshirë në krijimin e muralit së bashku me të rinj të tjerë, duke rritur numrin total të pjesëmarrësve në mbi 100. Aktiviteti u mbajt në afërsi të muralit. Dhe u nderua me prezencën e nënkryetares nga komunitetet, znj. Popovic, dhe zyrtares lokale të kulturës, znj.Jovanovic. Në përfundim të trajnimit, të rinjtë pjesëmarrës patën mundësinë të dëshmojnë, përmes fotografive që kishin realizuar, ndikimin që mund të arrihet kur bashkohen individë entuziastë që duan vendin dhe punën e tyre, pavarësisht komunitetit të cilit i përkasin.

Aktivitetii i tretë përfshiu krijimin e një videoje që u transmetua ne TV lokale në Kamenicë. Qëllimi i kësaj video ishte të nënvizonte se banorët që i përkasin të njëjtit grup kombëtar,etnik gjuhësor ose fetar gëzojnë të drejta specifike të përcaktuara me kushtetutë, përveç të drejtave dhe lirive themelore të njeriut të përshkruara në një kontekst të përgjithshëm. Kjo video u transmetua disa here dhe qellimi i kësaj video ishte promovimi i një fryme të bashkëpunimit dhe vullnetit të mirë midis komuniteteve të ndryshme.

Rrugëtim i paharrueshëm i të rinjve të Kamenicës ka qenë nje burim i madh i frymëzimit për ne gjatë muajve të fundit dhe ne kemi kënaqësinë ta ndajmë atë me ju. Sot, kur vizitojmë këtë qytet,jemi të sigurt se përtej pikturës murale, do të ndeshemi me grupe të rinjësh nga të gjitha komunitetet, të cilët tani ndajnë kujtime dhe buzëqeshje si rezultat i kësaj experience të veçantë.

Vrapojmë për Unitet: Bashkohemi përmes Vrapimit për Tolerancë

Në qytetin e bukur të Mitrovicës, toleranca ndëretnike ka një kuptim edhe më të thellë. Duke qenë se komunitetet e ndryshme jetojnë së bashku, pranimi i dallimeve dhe respektimi i tyre është jo vetëm i rëndësishëm, por edhe i nevojshëm. Lumi Ibër, i cili ndan jo vetëm simbolikisht, por edhe fizikisht qytetarët serbë dhe shqiptarë, është “simboli” i këtij qyteti. Tejkalimi i tensioneve historike është një proces i gjatë dhe kërkon përpjekje të përditshme. Por çdo veprim është një hap i vlefshëm në këtë proces të rëndësishëm për ndërtimin e tolerancës kudo në Kosovë.

Në këtë proces të gjatë dhe të rëndësishëm, çdo veprim është një bllok ndërtimi i paqës. Është thelbësore që çdo aktivitet të planifikohet mirë për të arritur rezultatin e dërshiruar. Në kuadër të projektit “Pajtimi dhe transformimi i konflikteve” i mbështetur nga USAID dhe i implementuar nga Community Building Mitrovica dhe partnerët, ne punojmë në këtë drejtim tash e 4 vite. Aktivitetet e përbashkëta të komuniteteve dhe ngjarjet që i bashkojnë ato janë motorë për ndërtimin e mirëkuptimit dhe tolerancës. Në vijim të këtyre aktiviteteve, në Ditën Ndërkombëtare të Tolerancës organizuam dhe vrapimin paqësor “Vrapimi per Tolerancë” Më pas, vazhduam tek liqeni akumulues dhe në pjesën jugore, për tu kthyer më në fund në pikënisje.

Udhëtimi ynë së bashku, përveç ecjes dhe vrapimit, kishte edhe biseda dhe buzëqeshje. Pamja që mori qyteti ishte një nga ato pamje që dëshmojnë rendësinë e përpjekjeve në këtë aspekt. Kur krijojmë një mundësi për të rinjët që të kalojnë kohë së bashku, ne u kemi dhënë atyre mundësinë për të tejkaluar barrierat që janë ndërtuar nga ngjarjet apo historitë e së kaluarës. Në këtë mënyrë, ne kemi mbjellë farat e një të ardhme më ndryshe.

Kjo ngjarje jo vetëm që bashkoi komunitetet, por gjithashtu la një shembull të mirë për qytetin, duke nxjerrë në pah vlerën e unitetit. Edhe një here u vërtetua se çdo udhëtim është më i lehtë kur jemi bashkë. Duke qenë se toleranca krijon një mjedis ku secili ka mundësi të shprehet lirshëm, ndërtimi i një atmosfere të tillë është hapi i parë dhe shumë i rëndësishëm në procesin e tejkalimit të ndarjeve. Një vrapim simbolik ose një shetitje na kujton vlerën e veprimeve të vogla. Një bisedë e thjeshtë ose një eksperiencë e përbashkët janë kujtime që i ruani për një kohë të gjatë. “Vraponi për Tolerancë” ishte gjithçka tjetër perveçse një garë, ishte nje garë drejtë një qëlimi të perbashkët. Ku ne pranojmë dallimet tona dhe i përqafojmë ato.

Ndërlidhja e kulturave, ndërtimi I miqësive: Një vizitë kulturore bashkon të rinjtë në Pejë

Duke qenë se procesi i ndërtimit të marrëdhënieve mes të rinjve të komuniteteve të ndryshme fillon me komunikim, është e rëndësishme për ne që të ndërtojmë dhe zgjerojmë vazhdimisht kanalet e komunikimit. Për arritjen e këtij qëllimi, në Nëntor të vitit të kaluar, RCT organizoi themelimin e Rrethit të Kohezionit në Pejë (Rrethi i gjashtë i kohezionit në Kosovë).Aktivistë, punëtorë të rinj dhe qytetarë aktivë nga përkatësi të ndryshme etnike në Pejë u mblodhën për të diskutuar nevojat dhe sfidat e të rinjve dhe për të planifikuar iniciativën e tyre të parë. Këtu lindi ideja për një vizitë kulturore dhe më pas u organizua vizita kulturore ne Pejë, ku morën pjesë rreth 80 të rinj nga të gjitha komunitetet nga Mitrovica dhe Peja.

Vizita kulturore filloi me një xhiro të qytetit rreth qendrës së Pejës. Pjesëmarrësit u shoqëruan nga udhëheqësi i Rrethit të Kohezionit, Redzo Kojic, I cili tregoi rreth qytetit dhe pazarit të vjetër. Pjesëmarrësit patën mundësinë të dëgjojnë për historinë e rrugëve, arkitekturën ndër vite të ndërtesave, ndryshimet që ka hasur rruga ndër vite, historinë e dyqaneve lokale etj. Më pas të rinjët vazhduan për një vizitë në xhaminë në qendër të qytetit dhe kaluam pak kohë brenda duke ndërvepruar me banorët e atjeshëm dhe duke dëgjuar për historinë e xhamisë, themelimin e saj dhe mënyrën se si ajo mbijetoi ndër vite. Është e rëndësishme të theksohet se për disa pjesëmarrës ishte hera e pare që dëgjonin për historinë e objekteve kulturore të Pejës dhe mund të pranojmë se pjesëmarrësit kishin motivim të lartë për të mësuar dhe për të bërë pyetje të ndryshme.

Më pas, pjesëmarrësit patën mundësinë të punojnë në grupe dhe të dalin me një iniciativë që do të rezultojë si iniciativë e anëtarëve të Rrethit të Kohezionit. Kjo nismë synon të adresojë gjithëpërfshirjen dhe të bashkojë të rinjtë me prejardhje të ndryshme etnike për të krijuar së bashku këtë iniciativë. Për shkak të kësaj, pjesëmarrësit rezultuan të japin ide të fuqishme dhe interesante duke filluar nga kultura, arti, tubimet shoqërore, e kështu me radhë, të cilat synonin të adresonin nevojën e bashkimit të të gjitha komuniteteve në një vend, duke nxitur pajtimin. Pas vizitës në xhami, të gjithë se bashku vazhduam për të ngrënë drekë ku pjesëmarrësit u lidhën me njëri-tjetrin. Ata patën rastin të flasin për vendet që preferojnë ti vizitojnë ne vendlindjen e tyre, çfarë u pëlqen të bëjnë në kohën e lirë dhe se si duke mësuar nga dallimet kulturore ndërmjet njëri-tjetrit mund të nxisin dialogun ndëretnik.

Vizita kulturore vazhdoi në Manastirin e Deçanit Visoki. Vizita ishte një përvojë e mrekullueshme për të gjithë pjesëmarrësit pasi ishte hera e parë që shumica e pjesëmarrësve vizitonin një manastir. Na priti prifti i manastirit i cili i kushtoi kohën e tij për të shpjeguar dhe për të vizituar manastirin me ne. Ai foli per historinë, themelimin dhe shërbimet e tij per komunitetin. Përveç kësaj, me pas ne u mirëpritëm në një koktej rasti të organizuar nga manastiri në shenjë mikpritje. Dhe me pas të rinjët nga komunitetet e ndryshme kishin rastin te shoqëroheshin me njëri-tjetrin ku vazhduan bisedën mbi kulturat e ndryshme dhe të ngjashme që përfaqësojnë komunitetet tona.

Vizita kulturore arriti qëllimin e saj për të bashkuar të rinj me prejardhje të ndryshme etnike në mënyrë që të dëgjojnë dhe të mësojnë për vendet dhe traditat kulturore të njëri-tjetrit. Duke i sjellë të rinjtë në një vend dhe duke ofruar mjedis për të ndarë lirisht mendimet e tyre dhe për të shkëmbyer ide, ne besojmë se transformimi i konfliktit dhe procesi i dialogut ndëretnik mund të arrihet hap pas hapi.

Konferenca Vjetore e Avokimit të RCT

Siç e dimë, procesi i ndërtimit të marrëdhënieve ndërmjet komuniteteve të ndryshme në Kosovë nuk është i lehtë dhe kërkon shumë përpjekje. Një punë e konsiderueshme është bërë në këtë drejtim prej me shumë se 2 dekadash, por ka ende shumë për të bërë. Në periudha të ndryshme nevojiten qasje të ndryshme dhe përpjekje të përgjjithshme për të parë rezultatet. Problemet ndryshojnë në varësi të ngjarjeve që ndodhin dhe është e rëndësishme që fillimisht t’i identifikojme ato, përpara se të flasim për hapa konkretë.

Në përpjekjet e mëtejshme për të identifikuar zgjedhjet optimale për sfidat aktuale, Aktiviteti i RCT i mbështetur nga populli amerikan përmes USAID-it në Kosovë, inauguroi Konferencën e tij Vjetore të Avokimit. Qëllimi kryesor ishte hartimi i një dokumenti politikash, i orientuar në zgjidhjet legjislative në lidhje me problemet aktuale që lidhen me kohezionin e komunitetit. Konferenca mblodhi së bashku përfaqësues të qeverisë, organizatat ndërkombëtare, aktorë të shoqërisë civile, gazetarë dhe parti të tjera për të prodhuar një memorandum politikash për të cilin do të mbështetet. Të pranishmit dhanë rekomandime të shumta për punën e nevojshme të aktorëve të ndryshëm si qeveria lokale dhe qendrore, institucionet e sigurisë, mediat, akterët ndërkombëtarë, OJQ-te dhe akterët e tjerë të përfshirë.

Kjo konferencë pati tre sesione kryesore.

Në sesionin e parë gjetjet nga hulumtimi I kryer nga Think and do Tank u prezantuan nga nje prej hulumtuesve origjinal, Flamur Abazi. Ky prezantim u fokusua në gjetjet kryesore të hulumtimit, pika qe kishin potencial për të hapur një diskutim, duke reflektuar edhe përceptimet e qytetarëve të Kosovës nga të gjitha komunitetet që jetojnë në rajonin e Mitrovicës.

Sesioni i dytë u mbajt si një panel diskutimi i përbërë nga një përfaqësues nga një institucion publik, dy përfaqësues të OJQ-ve nga komuniteti shqiptar dhe serb i Kosovës dhe një përfaqësues nga bashkësia ndërkombëtare me përvojë profesionale në zgjidhjen e konflikteve. Të nxitur nga pyetjet e të pranishmëve në konferencë, panelistët iu referuan gjetjeve të hulumtimit dhe u ndanë nga përvojat e tyre profesionale për të dhënë mendimet e tyre për situatën aktuale politike dhe të sigurisë në veri të Kosovës. Të pranishmit dhanë rekomandime të shumta për punën e nevojshme të akterëve të ndryshëm si qeveria lokale dhe qendrore, institucionet e sigurisë, mediat, akterëve te ndryshëm ndërkombëtar, OJQ-ve dhe akterët e tjerë të përfshirë. Gjithashtu, ata analizuan gjendjen aktuale të marrëdhënieve ndëretnike në rajonin e Mitrovicës. Ky sesion shërbeu si pararendës i seancës finale, e cila ishte e orientuar drejt arritjes se rezultatit.

Segmeti përmbyllës i konferencës përmbushi objektivin e saj kryesor: hartimin e një dokumenti politikash që synon zgjidhjen legjislative në lidhje me problemet e identifikuara në hulumtim. Pas prezantimeve kërkimore nga “ Think and Do Tank”, së bashku me analizat dhe diskutimet e pjesëmarrësve,u përpilua një dokument. Ky dokument synon të adresojë nevojat parësore në rregullimin e marrëdhënieve ndërmjet komuniteteve.

Pas perfundimit të konferencës, Aktiviteti i RCT-së është gati të nisë fazën e tij të radhës vendimtare: avokimi dhe lobimin për zbatimin e rekomandimeve të paraqitura pranë institucioneve përkatëse. Këta hapa nënkuptojnë një përkushtim për t’i përkthyer diskutimet në veprime të prekshme, në mënyrë që të mbështesim momentin tonë drejt nxitjes së ndryshimeve pozitive brenda komunitetit.

Fjalët kanë rëndësi: Ndikimi i retorikës në marrëdhëniet ndëretnike të Kosovës

Për dekada, Kosova ka qenë e kapur në një rrjet kompleks tensionesh etnike, armiqësish dhe rastesh të dhimbshme të dhunës. Përpjekjet drejt pajtimit në një mjedis të tillë kanë qenë të papërfillshme, edhe me një rritje të dukshme të mbështetjes nga komuniteti ndërkombëtar, i cili ka ndarë burime të konsiderueshme për të nxitur dinamikën pajtuese dhe bashkëpunuese brenda shoqërisë kosovare. Pavarësisht këtyre përpjekjeve, puna për të ndërtuar besimin ndërmjet komuniteteve duket se prodhon vetëm rezultate të kufizuara. Disa faktorë kontribuojnë në këtë situatë, duke përfshirë çështjet e pazgjidhura politike, barrierat gjuhësore, stereotipet kulturore etj.

Megjithatë, një nga frenuesit kryesorë të procesit të qëndrueshëm të ndërtimit të besimit në Kosovë është mungesa e konsensusit shoqëror drejt arritjes së pajtimit. Konsensusi shoqëror përfshin një angazhim kolektiv ndaj vlerave të përbashkëta dhe përpjekjeve bashkëpunuese midis entiteteve të ndryshme shoqërore, duke synuar kultivimin e një mjedisi pajtues që i jep përparësi tolerancës dhe bashkëpunimit. Kjo dinamikë mbështetet në një marrëdhënie shkak-pasojë, ku suksesi i një grupi në ndërtimin e besimit midis komuniteteve varet nga veprimet e aktorëve të tjerë shoqërorë që ndjekin objektiva të ngjashme. Rasti i Kosovës i ilustron me vend këto marrëdhënie shkakësore, duke treguar se si rezultatet pozitive të përfshirjes aktive të sektorit civil në ndërtimin e besimit shpesh minohen nga tensionet politike dhe retorika kontradiktore. Për ne që punojmë në sektorin qytetar, ky cikël krijon një luftë të përhershme, sizife.

Një konsensus i tillë i mungon strukturës së shoqërisë kosovare. Secili aktor shoqëror ndjek prioritetet e veta, shpesh duke anashkaluar vlerat universale si kërkimi i paqes së qëndrueshme, duke i nënshtruar ato ndaj përfitimeve të tjera. Kur shqyrtohen qëndrimet e aktorëve kryesorë në peizazhin social të Kosovës ndaj pajtimit, mund të identifikohet rrënja e problemit. Shoqëria civile, pavarësisht nga angazhimi për bashkëjetesë apo kërkimi për financim, merr drejtimin dhe vepron si pionier i procesit të pajtimit. Komuniteti i biznesit është gjithashtu përkrahës, i motivuar nga fitimi dhe i paaftë për të përballuar ndarjet sentimentale. Skena mediatike është një çantë e përzier, me disa media që mbështesin standardet profesionale dhe përpiqen për objektivitet, ndërsa të tjera propagandojnë narrativa të orientuara nga konfliktet për të tërhequr një audiencë tashmë të njëanshme që kërkon vlerësime më të larta. Së fundi, ka pushtetarë politikë, ata që mbajnë përgjegjësinë kryesore për formimin e shoqërisë dhe vendosjen e sistemeve të vlerave.

Duket se çështja thelbësore pas konfliktit të qëndrueshëm etnik në Kosovë qëndron pikërisht në duart e liderëve politikë. Në peizazhin aktual socio-politik të Kosovës dhe Serbisë, konflikti etnik shihet si një kapital politik, një burim për të mbledhur vota. Rrjedhimisht, politikanët me vetëdije përjetësojnë tensionet ekzistuese etnike për të arritur objektivat e tyre – rritjen e mbështetjes brenda elektoratit të tyre, mobilizimin e votuesve ose për të minimizuar kritikat nga sektorë të tjerë ku zbulojnë performancë nën nivelin e tyre, si ekonomia ose lufta kundër korrupsionit. Ndërsa përjashtimet ekzistojnë natyrshëm, thelbi i këtij paradoksi është se këta zëra të përgjegjshëm, në Kosovë apo Serbi, zakonisht nuk do të mblidhnin mbështetje të mjaftueshme për të marrë një rol udhëheqës.

Pasojat e këtyre narrativave të drejtuara politikisht janë të gjera, duke shkaktuar ndarje të thella sociale dhe pasiguri institucionale midis një segmenti të popullsisë. Ato krijojnë një mjedis të favorshëm për dhunën etnike dhe, më gjerësisht, pengojnë kapacitetin e shoqërisë për të krijuar paqe dhe stabilitet të qëndrueshëm – elementë jetikë për zhvillimin e qëndrueshëm. Këto rrëfime priren të gjymtojnë tërësisht proceset pozitive shoqërore, duke gjeneruar kriza që sjellin në vend ndërveprimet ndëretnike. Përhapja e këtyre modeleve politike në Kosovë ushtron presion të konsiderueshëm shoqëror, duke i detyruar individët në perceptime dikotomike. Ajo nxit një mentalitet ‘ne kundër tyre’, ku njëra palë e percepton veten si të virtytshme dhe korrekte, ndërsa tjetra etiketohet si e gabuar dhe e gabuar. Baza e mesme është hedhur poshtë dhe kompromisi shihet si një dobësi. Në këtë dualizëm politik, ka pak vend për opinione të ndryshme, interpretime të nuancuara ose kritika objektive. Pa zëra të tillë, shoqëria mbetet e kufizuar në një gamë të ngushtë këndvështrimesh, duke humbur mundësinë për të kultivuar kohezion të qëndrueshëm social.

Në Forumin e Shoqërisë Civile dhe Think-Tank 2023 në Tiranë, u ngritën shqetësime rreth diskursit politik të Ballkanit Perëndimor që ndikon në marrëdhëniet ndëretnike. Forumi rekomandoi që liderët rajonalë të modifikojnë gjuhën e tyre për të përmirësuar këto marrëdhënie. Hulumtimet mbështetëse (ky raport, ky raport dhe ky raport) dhe anketat në Kosovë i bëjnë jehonë kësaj, duke treguar shqetësim të madh publik për gjuhën politike përçarëse, veçanërisht në marrëdhëniet Kosovë-Serbi. Një sondazh zbuloi se shumica e përgjigjeve Ata e perceptojnë gjuhën e përdorur nga liderët në çështjet ndëretnike si jo-bashkuese ose armiqësore, me 51% të të anketuarve shqiptarë kosovarë dhe 61% të të anketuarve serbë të Kosovës që e kategorizojnë atë si armiqësore deri në një farë mase. Në anën tjetër, 41% e shqiptarëve të Kosovës dhe vetëm 8% e serbëve të Kosovës e shohin këtë gjuhë si miqësore.

Si të thyhet ky rreth vicioz? Është një pyetje komplekse. Nuk ka zgjidhje të shpejta apo zgjidhje novatore që ne nuk i kemi konsideruar tashmë si shoqëri. Një aspekt i rëndësishëm i kësaj janë mediat, të cilat kanë një përgjegjësi të rëndësishme që të mos sensacionalizojnë apo amplifikojnë gjuhën që promovon ndarjet etnike, apo “tjetërsitë”. Procesi i dialogut politik, në dukje duke u afruar në një lloj përfundimi, bazuar në indikacionet nga BE-ja, mund të jetë një nxitje e rëndësishme në atë drejtim, duke zbutur një burim kyç konflikti. Megjithatë, nuk do të mjaftojë. Gjatë viteve të konfliktit, armiqësitë e rrënjosura thellë kanë zënë rrënjë në mendjet e njerëzve. Pra, ka shumë të ngjarë që ndërsa një marrëveshje eventuale për normalizimin gjithëpërfshirës të marrëdhënieve nuk do të fshijë me magji të gjitha keqkuptimet, stereotipet dhe ndarjet, gjëja e parë që duhet të ndryshojë që normalizimi aktual të hyjë në fuqi në terren është gjuha e liderëve politikë nga Kosovës dhe Serbisë. Ne do të na duhet t’i kalojmë këto sfida për të ardhmen e parashikueshme. Ajo që është thelbësore është këmbëngulja në dialog, bashkëpunim dhe kërkesë për llogaridhënie nga të gjithë aktorët e shoqërisë, edhe kur duket sikur nuk po çon askund. Këmbëngulja është çelësi.

RAMADAN ILAZI, HEAD OF RESEARCH, KOSOVAR CENTRE FOR SECURITY STUDIES (KCSS)

MIODRAG MARINKOVIĆ, DIRECTOR OF AFFIRMATIVE SOCIAL ACTIONS (CASA)

Archives: News